Od ove nedelje krećemo sa objavljivanjem sjajnog rada Miloša Gašića, diplomiranog ekologa iz Banja Luke – Životna sredina i religija.

Da li je i, ako jeste, u kojoj je mjeri religija uticala na odnos čovjeka prema životnoj sredini?

Na prvi pogled, stiče se dojam da se pokušavaju povezati dva nespojiva pojma: religija i životna sredina, ali ukoliko prihvatimo pretpostavku da je čovjek od svoga postanka religiozno biće (Homo religiosus), religijski stavovi čovjeka dobiće na suštinskoj važnosti kada posmatramo njegov odnos prema životnoj sredini. Dovoljno je da ubacimo malo psihologije i pretpostavimo da je svaki ljudski čin, svaki postupak uslovljen i uzrokovan određenom motivacijom koja je „regulisana“ od strane osjećanja ljubavi i straha, a da religija, upravo kroz ta dva najsnažnija osjećanja podstiče čovjeka da nešto uradi ili ne uradi, veza između ova dva pojma postaje malo jasnija.

Tako, na primjer, primitivni čovjek, koji je živio u doba animističkog vjerovanja, nikad ne bi posjekao drvo koje mu nije neophodno da preživi, jer je smatrao da u tom drvetu postoji duh ( lat. anima – odatle i animizam ) kome se molio, koga je poštovao, ali ga se i plašio. S druge strane, savremeni čovjek, koji je odrastao na određenom tumačenju judeo-hrišćanske teologije po kome se čovjek doživljava kao gospodar prirode kome je osnovni motiv postojanja sopstvena sreća, neće osjećati krivicu ako to isto drvo posječe zarad, npr. izrade čačkalica za zube.

Dakle, osnovu odnosa životne sredine i religije čine pretpostavke:

1) da je svaki ljudski postupak, čin, djelovanje određen motivacijom,

2) da se u srži motivacije nalaze osjećanja ljubavi i straha,

3) da religija podstiče čovjekovu motivaciju upravo kroz ta dva osjećanja,

4) da je čovjek, u biti, religiozno biće.

I religija i životna sredina, kao uopšte i cijeli kosmos, obilježeni su dinamikom, promjenljivošću, evolucijom. Tako se i čovjekov odnos prema životnoj sredini mijenjao tokom istorije. Njegov stav prema okruženju je zavisio od poznavanja prirode i prirodnih procesa, od mogućnosti i sposobnosti manipulacije prirodom (samim tim i od stepena razvoja tehnologija za proizvodnju), u suštini, od stepena razvitka ljudske kulture. Ljudski rod je progresivno napredovao u smislu upoznavanja prirodnih zakonitosti, kao i razvoja nauke i tehnologije, a s tim u vezi i odnos prema spoljašnjoj sredini je postupno dobijao drugačiji karakter. Promjene, nastale uticajem religijskih stanovišta, u odnosu čovjeka prema životnoj sredini možemo predstaviti kroz tri oblika:

1. Čovjek iz Prirode

2. Božiji čovjek

3. Čovjek-bog.