Dualizam

Kritičari hrišćansku teologiju smatraju odgovornom za dualizam duh – materija, odnosno čovjek – priroda. Po hrišćanskom učenju, jedino duhovno biće (sem Boga) jeste čovjek. Osim što je duhovno, čovjek je i materijalno biće (od praha zemaljskog). Ali, kritičari hrišćanstva smatraju da ta religija uči da je materijalni dio njihovog bića, tj. tijelo, propadljiv, a da se samo duhovni dio može uzdići do neba  (raja). To vjerovanje čini svijet materijalnog manje bitnim. Za odnos čovjeka i prirode, ovaj dualizam je od izuzetne važnost. Naime, ako hrišćani posmatraju prirodu kao isključivo materijalnu, onda ona pripada svijetu propadljivog, svijetu bez duha. Tako priroda postaje posljednja karika u hijerarhiji Bog-čovjek-priroda.

Hrišćanstvo uči da je čovjek kako duhovno tako i materijalno biće. Ime prvog čovjeka po Bibliji jeste Adam, odnosno „onaj koji je od zemlje stvoren“, jer materijal za stvaranje čovjeka je upravo prah zemaljski. Da je za hrišćanstvo tijelo isto tako bitno kao i duh svjedoči vjerovanje u ovaploćenje (otjelovljenje) Boga – Isusa Hrista kao i čin svete tajne pričešća kad vjernici primaju hljeb i vino (koji simbolišu tijelo i krv Hristovu). Čin očovječenja Boga simbolički ukazuje na prihvatanje čovjeka od strane Boga u njegovoj potpunosti, onakvog kakav jeste, tijelom i duhom.

Raj

Kako hrišćanska eshatološka ideja raja može negativno da utiče na odnos čovjeka prema prirodi? Odgovor je sasvim jednostavan – za hrišćane, ni Bog niti raj se ne nalaze na ovom svijetu, već negdje „gore“, „iznad“. Na taj način posmatrano, ovaj svijet, a time i priroda imaju nižu vrijednost, jer čovjek teži zajednici sa Bogom.

Hrišćansko teološko stanovište govori pak o neodvojivoj sudbini čovjeka i prirode, a kao najbolji pokazatelj navodi se biblijska priča o Potopu i Noju, gdje su Noje, njegova žena i tri sina sa ženama, kao i sve vrste životinja u paru, izabrani da budu sjeme novoga svijeta poslije potopa.

Ideja napretka

Ideja koja „izvire“ iz ideja kreacionizma i raja, odnosno stvaranja svijeta i težnji ka bivstovanju zajedno sa Bogom, jeste ideja napretka. Mnogi mislioci smatraju da je ta ideja izvorno hrišćanska, ističući primjer antičke grčko-rimske misli u kojoj je vrijeme doživljavano kao cirkularno. Po hrišćanskom tumačenju, vrijeme se doživljava kao linearno i neponovljivo. Nasuprot cikličnom poimanju vremena koje karakterišu pasivnost i poštovanje sudbine, linearno karakterišu aktivnost, djelovanje i razvoj, jer čovjek vjeruje da budućnost zavisi od njega. Težnja čovjeka da se približi Bogu, tj. da se oboži, u srži je hrišćanskog učenja. Hrišćanin nastoji da duhovnim uzdizanjem, odnosno konstantnim napretkom u duhovnoj sferi opravda milost Božiju. Danas je ta hrišćanska ideja napretka poprimila druge oblike. Izvorno, težnja ka bivstovanju zajedno sa Bogom, postala je težnja ka napretku u ovladavanju prirodom, u razvijanju tehnologija, u povećanje obima znanja te u stalni ekonomski rast. Sasvim je jasno da priroda trpi zbog takvog tumačenja ove hrišćanske ideje.

Autor: Miloš Gašić